Misschien is het je wel eens opgevallen toen je twee vliegtickets vergeleek.
Op de heenweg duurt je vlucht 8 uur en 30 minuten.
Op de terugweg slechts 7 uur en 20 minuten.
Dezelfde luchtvaartmaatschappij. Hetzelfde type vliegtuig. De afstand tussen de twee steden is identiek.
En toch zit er meer dan een uur verschil tussen.
De eerste verklaring die vaak in ons opkomt is vrij intuïtief: de aarde draait, dus in de ene richting zou ze het vliegtuig als het ware “tegemoet komen”, terwijl je in de andere richting de aarde moet inhalen.
Dat klinkt aannemelijk.
Maar dat is niet echt wat er gebeurt.
De echte reden bevindt zich enkele kilometers boven onze hoofden, in extreem krachtige windstromen die ervoor kunnen zorgen dat een vliegtuig veel tijd wint — of verliest.
De bekendste hiervan heeft een naam die je waarschijnlijk al eens hebt gehoord: de jetstream.
En om te begrijpen waarom sommige vluchten in de ene richting aanzienlijk sneller zijn dan in de andere, moeten we beginnen bij een essentieel concept: een vliegtuig kan met dezelfde snelheid door de lucht vliegen, terwijl het toch met heel verschillende snelheden over de grond beweegt.
Dan wordt alles ineens een stuk logischer.
Vliegt een vliegtuig echt sneller in de ene richting?
Niet per se.
Dat is nu juist de nuance.
Wanneer een vliegtuig op kruishoogte vliegt, kan de snelheid ten opzichte van de lucht relatief gelijk blijven, of het nu naar het oosten of naar het westen vliegt.
Laten we een heel simpel voorbeeld nemen.
Stel je een vliegtuig voor dat met ongeveer 900 km/u ten opzichte van de omringende luchtmassa vliegt.
Als er geen wind zou zijn, zou de snelheid ten opzichte van de grond ook dicht bij de 900 km/u liggen.
Laten we nu een rugwind van 150 km/u toevoegen.
Het vliegtuig vliegt nog steeds met ongeveer 900 km/u door de lucht, maar de hele luchtmassa verplaatst zich in dezelfde richting.
De snelheid ten opzichte van de grond kan dan oplopen tot bijna 1.050 km/u.
Laten we nu de windrichting veranderen.
Hetzelfde vliegtuig, nog steeds met 900 km/u in de lucht, krijgt nu te maken met een tegenwind van 150 km/u.
De grondsnelheid daalt tot rond de 750 km/u.
In beide situaties vliegt het vliegtuig zelf met vrijwel dezelfde snelheid.
Maar gezien vanaf de grond is het verschil enorm.
Het is een beetje als zwemmen in een rivier.
Je kunt precies met dezelfde snelheid ten opzichte van het water zwemmen. Als de stroming je in jouw richting duwt, ga je veel sneller vooruit ten opzichte van de oever. Als je tegen de stroom in zwemt, is je vooruitgang veel trager.
In de lucht werkt het principe hetzelfde.
De atmosfeer staat niet stil rond de aarde
Wanneer we vanaf de grond naar de lucht kijken, zijn we geneigd de atmosfeer te zien als een enorme, relatief stabiele luchtlaag waarin vliegtuigen zich verplaatsen.
In werkelijkheid is ze constant in beweging.
Luchtmassa’s verplaatsen zich.
Hoge- en lagedrukgebieden evolueren.
Op verschillende hoogtes ontstaan winden.
En hoe hoger je komt, hoe krachtiger deze winden soms kunnen worden.
Op 10.000 of 12.000 meter, de gebruikelijke hoogte van lijnvliegtuigen, is het niet ongebruikelijk om winden van tientallen of zelfs honderden kilometers per uur tegen te komen.
Als passagier merk je daar niet per se iets van.
Het vliegtuig lijkt normaal vooruit te gaan.
De wolken trekken rustig voorbij.
De koffie blijft op het tafeltje staan.
Toch kan de hele luchtmassa rond het vliegtuig zich met 150 of 200 km/u in een bepaalde richting verplaatsen.
En op een vlucht van acht of tien uur telt dat verschil uiteindelijk enorm mee.
De jetstream: een onzichtbare snelweg in de lucht
Van al deze winden zijn sommige bijzonder krachtig.
We noemen ze straalstromen, of jetstreams.
Stel je een enorme rivier van wind voor die op grote hoogte rond de planeet slingert.
Ze heeft uiteraard geen oevers of zichtbaar oppervlak.
Toch kan ze duizenden kilometers lang zijn en lucht met indrukwekkende snelheden vervoeren.
In sommige situaties overschrijden deze winden gemakkelijk de 150 of 200 km/u. Tijdens bijzonder intense periodes kunnen ze nog veel harder gaan.
Voor een vliegtuig is het betreden van deze stroom in de juiste richting bijna alsof je op een gigantische lopende band stapt.
Het vliegtuig blijft normaal door de lucht vliegen.
Maar de luchtmassa zelf verplaatst zich snel naar de bestemming.
Resultaat: de grondsnelheid neemt toe.
In de tegenovergestelde richting is het uiteraard precies andersom.
Dezelfde stroom wordt een tegenwind waar je doorheen moet.
En over een lange afstand kan dit de reisduur aanzienlijk verlengen.
Waarom waait de jetstream voornamelijk van west naar oost?
Hier wordt de atmosfeer wat complexer.
Jetstreams ontstaan met name in de buurt van gebieden waar grote luchtmassa’s zeer verschillende temperaturen hebben.
Op het noordelijk halfrond ontmoet koude lucht uit de poolgebieden warmere luchtmassa’s uit lagere breedtegraden.
Deze contrasten dragen bij aan de vorming van krachtige winden op grote hoogte.
De rotatie van de aarde speelt ook een rol in hun organisatie via het zogenaamde Coriolis-effect.
Resultaat: op gematigde breedtegraden waaien de dominante straalstromen meestal van west naar oost.
En deze oriëntatie is bijzonder belangrijk voor vluchten die de Noord-Atlantische Oceaan oversteken.
Een vliegtuig dat van Noord-Amerika naar Europa vliegt, kan profiteren van zeer sterke rugwind.
Hetzelfde traject in de andere richting moet vaak tegen deze winden in vliegen.
Dat is de reden waarom een vlucht van New York naar Parijs aanzienlijk sneller kan zijn dan een vlucht van Parijs naar New York.
Waarom is New York–Parijs vaak korter dan Parijs–New York?
Dit is waarschijnlijk het bekendste voorbeeld.
Neem twee steden die precies dezelfde afstand van elkaar verwijderd zijn.
Parijs aan de ene kant van de Atlantische Oceaan.
New York aan de andere kant.
Wiskundig gezien verandert het traject natuurlijk niet afhankelijk van de vliegrichting.
En toch zijn de door de luchtvaartmaatschappijen geplande tijden vaak verschillend.
Naar het oosten, tussen New York en Parijs, kan het vliegtuig profiteren van een krachtige rugwind.
Naar het westen, tussen Parijs en New York, wordt ditzelfde windsysteem een tegenwind.
Het resultaat kan leiden tot tientallen minuten verschil, soms meer.
Maar dit verschil is niet elke dag hetzelfde.
Een vlucht kan de ene avond bijzonder snel zijn en de volgende dag veel normaler.
Waarom?
Omdat de jetstream geen vaste rechte lijn is die in de lucht getekend staat.
Hij verplaatst zich.
Hij golft.
Hij versnelt.
Hij vertraagt.
Zijn positie kan van dag tot dag veranderen.
Luchtvaartmaatschappijen en bemanningen passen de routes daarom regelmatig aan op basis van de voorspelde winden.
Maar verandert de rotatie van de aarde dan niets?
Dat is waarschijnlijk het meest wijdverbreide misverstand over dit onderwerp.
Je zou kunnen denken dat als de aarde naar het oosten draait, een vliegtuig dat naar het westen opstijgt alleen maar hoeft op te stijgen en te wachten tot zijn bestemming onder hem aankomt.
Helaas werkt dat niet zo.
En gelukkig maar, anders zouden reizen nogal vreemd zijn.
Het vliegtuig, de luchthaven, de atmosfeer en alles wat zich op het aardoppervlak bevindt, bezitten al de beweging die gekoppeld is aan de aardrotatie.
Wanneer het vliegtuig opstijgt, verliest het niet plotseling die snelheid.
Een simpele vergelijking is om je voor te stellen dat je in een rijdende trein springt.
Als de trein 300 km/u rijdt en je springt verticaal in het gangpad, vlieg je niet plotseling naar de achterkant van de wagon.
Je blijft met de trein meebewegen.
Je bezat zijn snelheid al voordat je sprong.
Voor een opstijgend vliegtuig geldt hetzelfde principe.
De aarde draait dus niet simpelweg onder het vliegtuig door terwijl het stilstaat in de ruimte.
Daarentegen speelt de rotatie van de aarde wel een indirecte rol.
Ze beïnvloedt de circulatie van de atmosfeer, met name via het Coriolis-effect, en draagt zo bij aan de vorming van grote windsysteems.
De aardrotatie draagt dus bij aan het verhaal.
Maar niet op de intuïtieve manier die we vaak denken.
Luchtsnelheid en grondsnelheid: het verschil dat alles verklaart
Om het fenomeen goed te begrijpen, moeten we twee begrippen onderscheiden.
De eerste is de snelheid ten opzichte van de lucht.
Dat is de snelheid van het vliegtuig in de luchtmassa die het omringt.
Voor de aerodynamica is dit een essentieel gegeven.
De vleugels “weten” niet hoe snel de grond onder het vliegtuig voorbijgaat. Ze reageren op de lucht die eromheen stroomt.
De tweede is de grondsnelheid.
Hier meten we de snelheid waarmee het vliegtuig zich daadwerkelijk over het aardoppervlak verplaatst.
Dit bepaalt direct hoeveel tijd er nodig is om een bepaalde afstand af te leggen.
Laten we ons vliegtuig van 900 km/u weer nemen.
Met 200 km/u rugwind:
900 + 200 = ongeveer 1.100 km/u grondsnelheid.
Met 200 km/u tegenwind:
900 – 200 = ongeveer 700 km/u grondsnelheid.
Natuurlijk zijn de navigatieberekeningen in werkelijkheid complexer en staan de winden niet altijd perfect in lijn met het traject.
Maar het algemene idee blijft precies dit.
Twee vliegtuigen kunnen dezelfde snelheid in de lucht hebben, terwijl ze met honderden kilometers per uur verschil over de grond vooruitgaan.
Kan een lijnvliegtuig sneller dan 1.000 km/u vliegen?
Ja.
En dat kan zelfs gebeuren zonder dat het vliegtuig supersonisch is.
Dat lijkt tegenstrijdig totdat we terugkeren naar het verschil tussen luchtsnelheid en grondsnelheid.
Stel je een lijnvliegtuig voor dat rond Mach 0,85 vliegt, dus normaal gesproken ruim onder de geluidssnelheid in de omringende luchtmassa.
Als het profiteert van een zeer sterke rugwind, kan de snelheid ten opzichte van de grond de 1.000 km/u overschrijden.
Het kan in sommige uitzonderlijke situaties zelfs nog hoger worden.
Dit betekent niet dat het vliegtuig de geluidsmuur heeft doorbroken.
Daarvoor zou de snelheid ten opzichte van de lucht de lokale geluidssnelheid moeten overschrijden.
Het kan echter heel goed rustig subsonisch blijven in een luchtmassa die zelf zeer snel beweegt ten opzichte van de grond.
Het scherm voor het volgen van de vlucht kan dus soms een indrukwekkende snelheid weergeven zonder dat er iets bijzonders in de cabine gebeurt.
Het vliegtuig heeft geen geheime modus geactiveerd.
Het profiteert simpelweg van de wind.
Gebruiken luchtvaartmaatschappijen de jetstream bewust?
Natuurlijk.
Wanneer een maatschappij een langeafstandsvlucht voorbereidt, tekent ze niet zomaar de kortste geografische lijn tussen twee luchthavens.
Ze houdt rekening met tal van elementen:
het weer;
de winden;
onweersgebieden;
het luchtverkeer;
beperkingen in het luchtruim;
het brandstofverbruik;
de prestaties van het toestel.
Op een traject naar het oosten kan het zeer interessant zijn om een gebied met bijzonder gunstige rugwind op te zoeken.
Omgekeerd kan men op een vlucht naar het westen soms proberen gebieden te vermijden waar de tegenwind het krachtigst is.
Resultaat: twee vluchten tussen precies dezelfde steden kunnen per dag verschillende trajecten volgen.
En soms kan een route die qua afstand iets langer is, sneller zijn.
Dat is contra-intuïtief.
Maar als de omweg het mogelijk maakt om van een veel gunstigere stroom te profiteren, kan het tijd en brandstof besparen.
De kortste weg is dus niet altijd de snelste
Stel je twee mogelijke routes voor.
De eerste is 5.500 kilometer lang.
De tweede 5.700 kilometer.
Op papier lijkt de eerste onvermijdelijk beter.
Maar stel dat de kortste route wordt blootgesteld aan sterke tegenwind, terwijl de tweede het mogelijk maakt om van een rugwind te profiteren.
Het vliegtuig kan perfect meer kilometers afleggen en toch eerder aankomen.
Dat is precies hetzelfde principe als wanneer je een route met de auto kiest.
De kortste route op de kaart is niet altijd degene waarmee je het snelst aankomt als deze verzadigd is.
In de lucht kan het belangrijkste “verkeer” soms de wind zelf zijn.
Zoeken vliegtuigen altijd de jetstream op?
Nee.
Alles hangt af van de richting van de vlucht.
Als de jetstream je in de juiste richting duwt, wordt hij bijzonder interessant.
Maar als je ertegenin moet vliegen, kan het doel juist zijn om een gebied te vinden waar de winden minder ongunstig zijn.
En zelfs met rugwind zijn er andere beperkingen.
Een bijzonder snelle stroom kan zich in de buurt van turbulentiegebieden bevinden.
Onweersbuien kunnen omleidingen afdwingen.
De luchtverkeersleiding kan bepaalde routes beperken.
Een deel van het luchtruim kan onbeschikbaar zijn.
De strategie is dus zelden simpelweg “de jetstream vinden en volgen”.
De operaties zoeken eerder naar het beste compromis tussen vluchttijd, verbruik, weer en veiligheid.
Kan de jetstream turbulentie veroorzaken?
Ja.
En dat is een belangrijk detail voor passagiers die soms denken dat een blauwe lucht per definitie volmaakt rustige lucht betekent.
Vlakbij de jetstream kan de windsnelheid snel veranderen van het ene gebied naar het andere.
Deze verschillen kunnen leiden tot wat we heldere-luchtturbulentie noemen.
De naam zegt het al.
Je hoeft niet in een enorme wolk te vliegen.
Het vliegtuig kan onder een prachtige blauwe lucht vliegen en plotseling beginnen te schudden.
De bemanningen gebruiken weersvoorspellingen, informatie van andere vliegtuigen en verschillende boordinstrumenten om te proberen deze gebieden te anticiperen.
Maar ze blijven soms moeilijk visueel te detecteren.
Dezelfde stroom die het mogelijk maakt om tientallen minuten te winnen, kan de vlucht op sommige plaatsen dus ook iets minder comfortabel maken.
Waarom is de terugvlucht soms veel korter?
Wanneer je een groot verschil ziet tussen de heen- en terugreis, weet je nu waar je moet zoeken.
Op bepaalde verbindingen, met name die de Noord-Atlantische Oceaan oversteken, creëren de heersende winden van nature een voordeel in één richting.
Europa naar Noord-Amerika?
Vaak meer tegenwind.
Noord-Amerika naar Europa?
Vaak meer rugwind.
Dit is geen absolute regel voor elke vlucht, elke dag en elke hoogte.
Maar het komt vaak genoeg voor dat luchtvaartmaatschappijen dit verschil in hun schema’s opnemen.
Daarom kan je ticket 8 uur en 30 minuten in de ene richting aangeven en 7 uur en 40 minuten in de andere, nog voordat het vliegtuig is opgestegen.
Dit verschil is bekend en wordt verwacht.
Speelt het seizoen een rol?
Ja.
De jetstream heeft niet altijd dezelfde intensiteit.
Hij kan met name in de winter bijzonder krachtig worden, wanneer de temperatuurverschillen tussen koude regio’s en warmere breedtegraden groter zijn.
Dit kan de verschillen tussen vluchten naar het oosten en die naar het westen versterken.
Sommige trans-Atlantische vluchten richting Europa profiteren dan van spectaculaire rugwinden.
Omgekeerd moeten vliegtuigen die het tegenovergestelde traject afleggen soms routes veel verder naar het noorden of zuiden volgen om de meest nadelige tegenwinden te vermijden.
Dezelfde verbinding kan dus tussen de zomer en de winter behoorlijk verschillende tijden vertonen.
Een paar kilometer per uur maken uiteindelijk een groot verschil
Op een traject van dertig minuten zal een matige wind waarschijnlijk je dag niet veranderen.
Op tien uur vliegen is dat een ander verhaal.
Zelfs een gemiddeld verschil van 50 km/u gedurende meerdere uren loopt op tot honderden kilometers.
Met 100, 150 of 200 km/u wind wordt het effect snel zeer groot.
Laten we een bewust vereenvoudigd voorbeeld nemen.
Twee vliegtuigen moeten 7.000 kilometer afleggen.
De eerste gaat met 1.000 km/u over de grond.
De tweede met 800 km/u.
De eerste zou er ongeveer zeven uur over doen.
De tweede bijna negen.
Twee uur verschil terwijl het vliegtuig zelf met een zeer vergelijkbare snelheid door de luchtmassa kan bewegen.
Daarom zijn de winden op grote hoogte verre van een simpel meteorologisch detail.
Op een langeafstandsvlucht worden ze een centraal element van de planning.
Waarom geven tickets al verschillende tijden aan?
Omdat luchtvaartmaatschappijen deze fenomenen perfect kennen.
Wanneer een vluchtschema wordt gemaakt, worden de tijden niet berekend alsof de atmosfeer stilstaat.
Maatschappijen beschikken over enorm veel gegevens over de gebruikelijke vluchttijden.
Ze weten dat een verbinding in de ene richting meestal langer is.
Ze houden ook rekening met het taxiën op de grond, het verkeer, luchthavenprocedures en een zekere operationele marge.
Daarom komt de “vluchtduur” op je reservering niet altijd overeen met de exacte tijd die in de lucht wordt doorgebracht.
Een ticket kan acht uur aankondigen tussen vertrek en aankomst, terwijl het vliegtuig in werkelijkheid zeven uur en twintig minuten in de lucht is.
De rest kan het taxiën voor het opstijgen en na de landing omvatten.
De wind blijft niettemin een van de belangrijkste redenen voor de grote verschillen tussen twee richtingen op de grote verbindingen.
Bestaat het fenomeen alleen op de Atlantische Oceaan?
Nee.
De Noord-Atlantische Oceaan vormt simpelweg het bekendste voorbeeld, omdat dagelijks enorm veel commerciële vluchten deze regio van west naar oost of van oost naar west doorkruisen.
Maar winden beïnvloeden vliegtuigen over de hele wereld.
Op de Stille Oceaan spelen ze ook een grote rol.
Zelfs op continentale of regionale vluchten kan een sterke tegenwind het traject met enkele minuten verlengen.
Wanneer je regelmatig op precies dezelfde verbinding reist, kun je soms merken dat sommige vluchten systematisch iets sneller zijn afhankelijk van de richting.
De reden is vaak dezelfde.
De atmosfeer verplaatst zich.
Kunnen piloten versnellen als een vlucht vertraagd is?
Dat is een andere interessante vraag.
Stel je voor dat je vliegtuig met dertig minuten vertraging vertrekt.
De gezagvoerder kondigt vervolgens aan dat een deel van deze vertraging misschien tijdens de vlucht kan worden ingehaald.
Betekent dit dat hij de motoren urenlang voluit zal laten draaien?
Niet echt.
Lijnvliegtuigen beschikken over een zekere snelheidsmarge.
Het is soms mogelijk om een iets andere kruissnelheid aan te nemen om de vluchttijd wat te verkorten.
Maar versnellen kost brandstof.
En het verbruik neemt sterk toe wanneer men sneller probeert te vliegen.
Het is dus niet interessant om de snelheid enorm te verhogen om slechts enkele minuten te winnen.
Vaak kan een deel van de vertraging eerder worden ingehaald dankzij:
-
een directere route;
-
minder wachttijd bij de luchtverkeersleiding;
-
gunstigere winden dan verwacht;
-
een kortere taxitijd bij aankomst.
Nogmaals, de wind kan meer impact hebben dan een klein verschil in de door de piloten gekozen snelheid.
Wat piloten zien in de cockpit
Voor de passagier is alle informatie vaak samengevat op een klein scherm met:
Hoogte: 11.000 m
Snelheid: 1.050 km/u
En soms kijken we naar die snelheid en denken we:
“Kijk, het vliegtuig gaat vandaag bijzonder snel.”
In de cockpit is de situatie uiteraard gedetailleerder.
Piloten beschikken onder meer over informatie over hun luchtsnelheid, hun Mach-getal, hun grondsnelheid en de richting en kracht van de wind.
Het is dus perfect mogelijk om een indicatie te zien van het type:
wind van 140 knopen uit het westen,
terwijl men een grondsnelheid constateert die aanzienlijk hoger is dan de gebruikelijke snelheid van het toestel.
Voor piloten is er niets mysterieus aan.
Ze weten simpelweg dat de luchtmassa die hen omringt zelf in beweging is.
Twee identieke vliegtuigen, twee totaal verschillende snelheden
Stel je nu twee identieke Boeing- of Airbus-toestellen voor.
Ze vliegen allebei op dezelfde hoogte.
Zelfde massa.
Zelfde snelheid in de lucht: 900 km/u.
De eerste vliegt naar het oosten met 150 km/u rugwind.
Zijn grondsnelheid is ongeveer:
1.050 km/u.
De tweede vliegt naar het westen met dezelfde wind, maar nu tegen.
Zijn grondsnelheid daalt tot ongeveer:
750 km/u.
Verschil tussen beide:
300 km/u.
Toch heeft geen van beide piloten besloten om sneller of langzamer te gaan.
Beide vliegtuigen vliegen precies met dezelfde snelheid door de lucht.
Dat is waarschijnlijk de beste manier om het hele fenomeen te begrijpen.
Een vliegtuig beweegt zich niet in een vast decor.
Het vliegt in een atmosfeer die zelf ook beweegt.
5 dingen om te onthouden over de snelheid van vliegtuigen
Als je slechts enkele elementen zou onthouden, zouden dit de volgende zijn:
-
Een vliegtuig vliegt niet per se sneller door de lucht afhankelijk van de vliegrichting.
-
De wind wijzigt vooral zijn snelheid ten opzichte van de grond.
-
De jetstream waait op gematigde breedtegraden vaak van west naar oost.
-
Vluchten naar het oosten kunnen daarom aanzienlijk sneller zijn.
-
De rotatie van de aarde werkt indirect in op de winden, maar de aarde draait niet simpelweg onder het vliegtuig door.
📖 Artikelen die je misschien interesseren
Wil je nog wat meer leren over de geheimen van vliegreizen? Hier zijn drie andere artikelen die je misschien interesseren:
-
Waarom hebben sommige vliegtuigen winglets?
Deze kleine omhooggebogen uiteinden aan de vleugels zijn er niet alleen voor het design. Ontdek hoe winglets de luchtweerstand verminderen, de aerodynamische efficiëntie verbeteren en brandstof besparen. -
Hoe voorkom je een jetlag na een lange vlucht?
Verstoorde slaap, vermoeidheid, wakker worden midden in de nacht… ontdek de juiste gewoontes voor, tijdens en na je reis om de effecten van een jetlag te beperken. -
Hoe overleef je een vlucht van 12 uur zonder te lijden?
Stoelkeuze, slaap, hydratatie, maaltijden en beweging aan boord: ontdek onze tips om een zeer lange vlucht veel comfortabeler te maken.
✈️ Aanbevolen producten voor luchtvaartliefhebbers
Houd je van lijnvliegtuigen, militaire toestellen of gewoon de luchtvaartwereld? Ontdek ook onze collecties gewijd aan liefhebbers:
-
Schaalmodellen Lijnvliegtuigen
Airbus, Boeing en andere iconische toestellen uit de commerciële luchtvaart: vind schaalmodellen om een bureau te decoreren, een collectie aan te vullen of cadeau te doen aan een liefhebber. -
Schaalmodellen Jachtvliegtuigen
Van historische jagers tot moderne gevechtsvliegtuigen, ontdek reproducties geïnspireerd op militaire toestellen die de geschiedenis van de luchtvaart hebben getekend. -
Vliegtuig Posters
Vintage posters, luchtvaartillustraties en visuals geïnspireerd op reizen: een eenvoudige manier om een luchtvaart-touch aan een bureau, slaapkamer of woonkamer te geven.
Het is niet per se het vliegtuig dat sneller gaat, het is de lucht die met hem meereist
Uiteindelijk ligt het antwoord op deze vraag in een vrij simpel idee.
Een vliegtuig vliegt nooit in een volmaakt stilstaande atmosfeer.
Het verplaatst zich in een enorme luchtmassa die zelf ook rond de planeet reist.
Wanneer een krachtige stroom in dezelfde richting waait als hij, wordt het vliegtuig meegevoerd met deze luchtmassa en neemt zijn snelheid boven de grond toe.
Wanneer het in de tegenovergestelde richting reist, wordt dezelfde stroom een onzichtbaar obstakel.
Daarom kunnen twee vluchten tussen precies dezelfde steden zeer verschillende tijden aangeven.
De motor is op de terugweg niet krachtiger.
De piloten trappen niet harder op het gaspedaal.
En de aarde komt niet simpelweg onder het vliegtuig liggen tijdens de reis.
Alles draait in essentie om de wind.
Dus de volgende keer dat je vlucht New York–Parijs bijna een uur eerder aankomt dan het traject in de andere richting, bekijk dan de vluchtkaart en stel je voor wat er werkelijk om je heen gebeurt.
Op meer dan 10.000 meter hoogte bevindt je vliegtuig zich misschien in het hart van een gigantische onzichtbare rivier die met honderden kilometers per uur stroomt.
Een lucht-snelweg die je nooit ziet vanaf het raampje, maar die de duur van een reis volledig kan transformeren.
🎬 Waarom duurt vliegen naar het westen vaak langer?
Op een kaart vertegenwoordigen een Parijs–New York en een New York–Parijs uiteraard dezelfde afstand. Toch kunnen beide trajecten eenmaal in de lucht zeer verschillende tijden aangeven.
Deze video helpt visueel te begrijpen waarom de krachtige winden op grote hoogte een vliegtuig aanzienlijk kunnen versnellen of vertragen. Het is een goede aanvulling op de uitleg over de jetstream, de grondsnelheid en dat beroemde verschil dat we vaak merken tussen de heen- en terugreis.
FAQ: waarom vliegen vliegtuigen de ene kant op sneller?
Waarom is New York–Parijs vaak sneller dan Parijs–New York?
De heersende winden op grote hoogte, met name de jetstream, waaien vaak van west naar oost. Vliegtuigen die naar Europa gaan, kunnen dus profiteren van rugwind, terwijl die naar Noord-Amerika meer tegenwind krijgen.
Is het de rotatie van de aarde die sommige vluchten sneller maakt?
Niet direct. Het vliegtuig en de atmosfeer draaien al mee met de aarde. De aardrotatie beïnvloedt echter wel de atmosferische circulatie en draagt bij aan de vorming van grote windstromen.
Wat is de jetstream?
De jetstream is een gebied met zeer krachtige winden op grote hoogte. Hij kan zich over duizenden kilometers uitstrekken en een belangrijke rol spelen in de duur van langeafstandsvluchten.
Hoe hard kan de jetstream waaien?
Zijn snelheid varieert enorm afhankelijk van de omstandigheden. Hij kan gemakkelijk de 150 of 200 km/u overschrijden en nog krachtiger worden tijdens bepaalde meteorologische situaties.
Kan een vliegtuig sneller dan 1.000 km/u vliegen?
Ja, qua grondsnelheid. Een sterke rugwind kan de snelheid ten opzichte van de grond boven de 1.000 km/u duwen zonder dat het toestel supersonisch is in de lucht.
Waarom doorbreekt een vliegtuig met 1.100 km/u niet per se de geluidsmuur?
Omdat de geluidsmuur afhangt van de snelheid relatief ten opzichte van de omringende lucht, niet van de snelheid ten opzichte van de grond.
Kiezen piloten hun route op basis van de wind?
Ja, winden maken deel uit van de vele parameters waarmee rekening wordt gehouden bij de vluchtplanning. Een iets langere route kan soms sneller en zuiniger worden dankzij gunstige winden.
Waarom verandert de duur van dezelfde vlucht van dag tot dag?
Omdat de winden, het weer, het verkeer en de gebruikte trajecten evolueren. De jetstream kan met name zeer snel van positie en intensiteit veranderen.
Veroorzaakt de jetstream turbulentie?
Hij kan heldere-luchtturbulentie bevorderen, met name in gebieden waar de snelheid of richting van de wind sterk verandert.
